حسنعلى خان افشار
13
سفرنامه لرستان و خوزستان ( فارسى )
دستنويس تنها دستنويس سفرنامه لرستان و خوزستان به شمارهء 475 ر ف . در كتابخانه ملى ايران با ويژگىهاى زير نگهدارى مىشود : « نستعليق ، 1266 ق . محتملا نويسنده ، محتملا تهران ، ناصر الدين شاه ، سرفصلها با مركب قرمز در حاشيه بالاى صفحات نوشته شده است . روى تاريخها و اسماء امكنه با مركب قرمز خط كشيده شده ، جلد : تيماج سبز ، مقوايى 145 * 220 ، كاغذ : فرنگى شكرى ، 50 برگ ، 15 سطر كامل » . « 1 » اگرچه گزارش به شيوهء روزنامهنويسى تدوين شده است و رويدادها در زير روز و ماه مربوط به خود نگارش يافتهاند ، ولى در سراسر دستنويس ، به جز يادداشت به حضور آوردن كتاب ، تاريخى مبنى بر سال آغاز و انجام آن ديده نمىشود . با اين حال اشارههاى متنى : رخدادهاى تاريخى ، توصيفهاى آب و هوايى و . . . ، به خوبى به ما اجازه مىدهند تا به كمك ديگر گزارشها تاريخ دقيق كتاب را روشن كنيم . در خاطرات سردار ظفر بختيارى مىخوانيم : پشت قرآنى كه مشهور بود به قرآن جلد سفيد و از آن كلبعلى خان بود تاريخ وفات و كشته شدن بعض خوانين بختيارى و مردن چند تن از سلاطين نوشته بود ؛ عينا در اينجا نقل مىكنم : . . . كشته شدن ابو الفتح خان و آقا على داد در قلعه لوط 1266 . . . » . « 2 » اين همان حادثهاى است كه هنگام روىدادنش نويسنده در دزفول بوده است . همچنين وقايعنگاران رسمى پيوستن گلپايگان به حكومت بروجرد را - كه حسنعلى خان مأمور بردن فرمان آن است - سال 1266 ق . مىنويسند « 3 » . ازاينرو مىتوان گفت سفر حسنعلى خان از دوشنبه 12 ذيحجة الحرام 1265 / 12 آبان 1227 آغاز مىشود و دوشنبه 26 ربيع الثانى 1266 / 20 اسفند 1227 به پايان مىرسد . سپس 16 روز بعد ، چهارشنبه 12 جمادىالاول 1266 / 6 فروردين 1228 ، شاه آن را به حضور پذيرفته
--> ( 1 ) . انوار ، سيد عبد الله ، فهرست نسخ خطى كتابخانه ملى ، ج 1 ، ص 459 . ( 2 ) . سردار ظفر بختيارى ، خسرو خان ، يادداشتها و خاطرات سردار ظفر بختيارى ، ص ص 11 - 12 . ( 3 ) . نك : سپهر ، ناسخ التواريخ ، ج 3 ، ص 129 ؛ يادداشتها 22 - 1 .